TPL_GK_LANG_IS_LOADING
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/ankieta_flgk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.ksztalcenie-ustawicznegk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.poradnictwo-zawodowegk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.rynek-pracygk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.ksztalcenie-zawodowegk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.projekty-efsgk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.technologie-informacyjnegk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.recenzjegk-is-91.jpglink
http://edukator.koweziu.edu.pl/modules/mod_image_show_gk4/cache/kategorie.wywiadygk-is-91.jpglink

Kształcenie modułowe jako nowa forma nauki zawodu – badanie jakościowe w subregionach. Raport końcowy, cz. II

Raport prezentuje wyniki przeprowadzonych badań dotyczących kształcenia modułowego jako nowej formy nauki zawodu, będących częścią projektu badawczego realizowanego w ramach Modułu Formy nauki zawodu na potrzeby projektu „Szkolnictwo zawodowe. Kondycja – Potencjał – Potrzeby II”. Projekt ten realizowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach, Działanie 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego.

 

Słabe i mocne strony kształcenia modułowego z perspektywy uczniów i szkół prowadzących kształcenie

Wyniki badań pokazały, że wśród ekspertów oraz przedstawicieli szkół zawodowych powszechne są pozytywne opinie na temat kształcenia modułowego. Bardziej krytycznie na tę formę nauki zawodu spoglądają sami uczniowie, którzy zwracali uwagę na liczne niedociągnięcia i nieprzygotowanie szkół do właściwej realizacji modułowego programu nauczania, co wpływało niekiedy negatywnie na całościowy odbiór tego rozwiązania.

Należy podkreślić, że wszyscy badani chwalili samą ideę kształcenia modułowego, natomiast słabe strony dotyczyły możliwości wprowadzenia tej koncepcji w realia funkcjonowania polskich szkół, co sprawia, że ten sposób kształcenia nie został jeszcze upowszechniony w województwie mazowieckim.

Mocne strony

1. Integracja teorii z praktyką

2. Kształcenie przyjazne dla ucznia

3. Podział materiału kształcenia na jednostki modułowe i moduły

4. Indywidualne podejście do uczniów

5. Większe zaangażowanie kadry pedagogicznej i uczniów

6. Zwiększenie kompetencji społecznych i umiejętności „miękkich” wśród uczniów

7. Wyższa skuteczność i efektywność kształcenia

Słabe strony

1. Wysokie koszty finansowe

2. Problemy organizacyjne

3. Wymaga zaangażowania po stronie przedstawicieli szkół i uczniów

4. Brak dostosowania dokumentacji szkolnej do potrzeb kształcenia modułowego

5. Wymaga dobrego zrozumienia i przygotowania dydaktycznego

6. Mała popularność kształcenia modułowego

7. Niedostosowanie do specyfiki niektórych zawodów

Kluczową i najważniejszą zaletą koncepcji modułowej, co podkreślają wszyscy badani, jest integracja teorii z praktyką. W przeciwieństwie do kształcenia przedmiotowego, gdzie istnieje rozdział między tymi elementami nauczania, w kształceniu modułowym uczeń po zdobyciu pewnego zasobu wiedzy teoretycznej przechodzi zaraz do ćwiczeń i ma możliwość utrwalenia wiedzy w praktyce. W kształceniu przedmiotowym często zajęcia praktyczne dzielił od teorii znaczny odstęp czasowy, co powodowało, że uczniowie nie pamiętali już teoretycznych podstaw.

Program nauczania w oparciu o moduły jest bardziej przyjazny dla uczniów szkół zawodowych. Przede wszystkim zauważalna jest mniejsza absencja na zajęciach, gdyż uczniowie z większym zainteresowaniem uczestniczą w kształceniu, jeżeli jest więcej zajęć praktycznych i możliwość wykonywania realnych zadań zawodowych. Ponadto kształcenie to umożliwia indywidualne podejście do ucznia ze względu na pracę w mniejszych grupach i sposób przygotowania modułowego programu nauczania.

Właściwie realizowany proces nauczania w oparciu o modułowe programy wymaga wzrostu zaangażowania nauczycieli w proces nauczania – konieczność przygotowywania ćwiczeń, elastycznego dostosowywania wiedzy do potrzeb grupy, konieczność ciągłej ewaluacji programu nauczania. Kształcenie to zwiększa również motywację uczniów od uczenia się, gdyż muszą oni uczestniczyć w zajęciach, by ukończyć kształcenie.

Wśród mocnych stron tej formy nauki zawodu wymieniano również jej skuteczność i efektywność. Przedstawiciele szkół podkreślali, że obserwują wyższą zdawalność egzaminów zawodowych i poprawę wyników uczniów podczas całego procesu kształcenia. Prawidłowo realizowane kształcenie modułowe to zdaniem wszystkich badanych możliwość lepszego, niż ma to miejsce w kształceniu przedmiotowym, przygotowania ucznia do rynku pracy.

Słabe strony kształcenia modułowego raczej nie dotyczą jego koncepcji, ale etapu wdrażania do szkół, który wiąże się dla placówek z obciążeniami finansowymi i organizacyjnymi. Kształcenie modułowe staje się efektywne i skuteczne, jeżeli zostaje poprawnie wprowadzone, co nie zawsze ma miejsce. Wszelkie niedociągnięcia szkół są widoczne w procesie kształcenia i wpływają na negatywny odbiór tej formy nauki zawodu, szczególnie w gronie uczniów.

Kształcenie to wymaga również zaangażowania i otwartości po stronie wszystkich stron uczestniczących w procesie edukacji. Szczególne znaczenie ma dobre przygotowanie i zaangażowanie w proces kształcenia nauczycieli, którzy mają największe opory mentalne, wynikające z przyzwyczajenia do organizacji nauczania opartej na programie przedmiotowym.

Ocena jakości i skuteczności kształcenia modułowego z punktu widzenia jednostek prowadzących kształcenie i uczniów biorących w nim udział

Wyniki badań pokazały, że istnieje silne przekonanie o wysokiej skuteczności kształcenia modułowego, szczególnie wśród przedstawicieli szkół i ekspertów. Nie wszyscy badani mieli możliwość zweryfikowania tego przekonania w praktyce, ze względu na fakt, że dopiero rozpoczęli nauczanie w tej formie i nie posiadali jeszcze własnych absolwentów. Jednak opinie na temat efektywności tego kształcenia oparte są na doświadczeniach innych szkół lub zdobytej wiedzy na temat kształcenia modułowego. Uczniowie mieli mieszane uczucia w stosunku do tej formy nauki zawodu. Należy to jednak wiązać z nie do końca właściwym funkcjonowaniem kształcenia modułowego w niektórych placówkach, czy też brakiem szczegółowej wiedzy na temat tej koncepcji i jej zalet. Nie bez znaczenia w tym przypadku jest również ogólny krytycyzm uczniów wobec szkoły i kształcenia. W przypadku tej grupy ocenę efektywności kształcenia modułowego należałoby opierać przede wszystkim na analizie losów absolwentów tego kształcenia i ich opiniach, co nie należało do obszaru niniejszego badania.

Jakość i skuteczność tego kształcenia zależy przede wszystkim od zrozumienia jego idei i właściwego implementowania tej formy nauki zawodu na grunt szkolny. W przeciwnym wypadku pozytywne efekty tego nauczania mogą nie zostać zaobserwowane, co doprowadzić może do zniechęcenia tą formą kształcenia i zaniechania jej. Kształcenie modułowe wymaga bardzo dobrego przygotowania ze strony szkoły, zarówno pod względem organizacyjnym, jak i merytorycznym, by móc oczekiwać na pozytywne efekty jego wdrażania.

Skuteczność kształcenia modułowego wymaga sprzężenia trzech głównych czynników: zaangażowania i dobrego przygotowania kadry pedagogicznej, dobrze przygotowanej bazy dydaktycznej oraz motywacji po stronie uczniów. Jeżeli te kluczowe warunki zostaną spełnione, można spodziewać się wzrostu efektywności tej formy nauki zawodu.

 

Obserwowalny jest pozytywny wpływ kształcenia modułowego na zdawalność egzaminów zawodowych. Przedstawiciele szkół twierdzili, że zdawalność egzaminów zawodowych wśród osób nauczanych w oparciu o programy modułowe była 100% lub uległa znaczącej poprawie w przypadkach gdy poziom zdawalności był bardzo niski.

Współpraca szkół zawodowych z innymi podmiotami we wdrażaniu kształcenia modułowego

Badane szkoły zawodowe w procesie wdrażania kształcenia modułowego współpracują przede wszystkim z instytucjami systemu oświaty. Kooperacja ta dotyczy wsparcia informacyjnego oraz doradczo-metodycznego. Wśród instytucji systemu oświaty kluczowe miejsce zajmuje Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej, który jest głównym źródłem wiedzy na temat kształcenia modułowego i dostarczycielem programów nauczania. Spectrum instytucji, z którymi współpracują placówki, jest bardzo szerokie – od instytucji kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, do innych placówek wdrażających lub przygotowujących się do wdrożenia kształcenia modułowego. Współpraca z instytucjami systemu oświaty jest oceniana pozytywnie, zaś inicjatywa tej współpracy jest dwustronna.

We wdrażaniu kształcenia modułowego nie zdiagnozowano współpracy z instytucjami rynku pracy. Instytucje te uczestniczą w pewnym zakresie w tworzeniu oferty kształcenia w zawodach, ale szkoły nie konsultują z nimi metody nauczania treści kształcenia. Placówki w ograniczonym zakresie współpracowały również z pracodawcami. Intensywność tej współpracy zależy od ogólnych kontaktów placówki z przedstawicielami zakładów pracy.

Współpraca z organami zarządzającymi szkołami jest nieodzownym elementem wdrożenia kształcenia modułowego, wynikającym ze zobowiązań placówki wobec jednostki prowadzącej, wobec czego przedstawiciele szkół nie zawsze wyróżniają tę współpracę. W przypadku placówek z terenu Warszawy dyrektorzy zwracali uwagę na znaczące wsparcie Biura Edukacji m. st. Warszawy, które organizowało dla zainteresowanych wdrożeniem kształcenia modułowego doradztwo i wsparcie dydaktyczno-metodyczne, kierując do szkół ofertę szkoleń, konferencji i doskonalenia zawodowego.

(…)

Główne rekomendacje

Dla wdrażania kształcenia modułowego istotna jest współpraca i zaangażowanie wielu stron, które powinny zostać włączone w większym lub mniejszym zakresie w ten proces. Na podstawie zrealizowanych badań określono zakres rekomendowanych zadań dla każdej ze identyfikowanych stron:

  • Przedstawiciele organów zarządzających: wydają pozwolenie na wprowadzenie kształcenia modułowego, a także są odpowiedzialni za wsparcie szkół w zakresie finansowym. Główne zadania przedstawicieli organów zarządzających to:

- zdobycie dokładnej wiedzy i zrozumienie idei kształcenia modułowego, by móc właściwie podejmować decyzje o możliwości prowadzenia takiego kształcenia przez podległą placówkę i jednocześnie zapewnić tej placówce odpowiednie wsparcie.

- wspieranie dyrektorów szkół w procesie wdrażania kształcenia modułowego –

np. zapewnienie finansowania, wsparcie w pozyskaniu zewnętrznych funduszy, pomoc w nawiązaniu współpracy z pracodawcami.

- promocja kształcenia modułowego w lokalnym środowisku – np. promocja tej formy nauczania zawodu na lokalnych imprezach, spotkaniach, w lokalnej prasie, na portalach internetowych.

  • Dyrektorzy: od ich zaangażowania, inicjatywy i wiedzy zależy podjęcie decyzji o wdrożeniu kształcenia modułowego w placówce, a także prawidłowy przebieg tego procesu. Powinni oni się włączyć we współpracę ze wszystkimi zaangażowanymi grupami. Główne obszary działań dyrektorów to:

- zdobycie i ugruntowanie wiedzy w tym obszarze, by jak najlepiej przygotować placówkę do wdrożenia kształcenia modułowego.

- pogłębiona analiza możliwości wprowadzenia kształcenia modułowego w placówce – przeprowadzenie konsultacji z przedstawicielami organów zarządzających, radą pedagogiczną i pracodawcami w celu określenia możliwości organizacji procesu dydaktycznego (np. możliwości finansowania, posiadana infrastruktura i wyposażenie techno-dydaktyczne, zasoby kadrowe, specyfika placówki) oraz dostępnego wsparcia (np. wsparcie finansowe, wsparcie w zakresie doposażenia placówki).

- inicjowanie i nadzorowanie procesu wdrożenia kształcenia modułowego – zachęcanie stron zaangażowanych do pogłębiania i ugruntowywania wiedzy na temat tej formy nauki zawodu, nadzór nad przygotowaniem placówki do wprowadzenia zmian, monitorowanie przebiegu procesu dydaktycznego.

- promocja kształcenia modułowego w lokalnym środowisku (szczególnie wśród nauczycieli, uczniów i ich rodziców) - np. promocja tej formy nauczania zawodu na imprezach, spotkaniach, w których szkoła uczestniczy lub je organizuje, w lokalnej prasie, na portalach internetowych, w tym na stronie internetowej placówki.

- kontrola jakości i efektywności kształcenia modułowego – prowadzenie nadzoru wewnętrznego (ewaluacja wewnętrzna, kontrola i wspomaganie nauczycieli).

  • Nauczyciele: od ich zaangażowania i wiedzy zależy prawidłowy przebieg procesu wdrażania kształcenia modułowego i treści objętych programem nauczania. To ich postawa ma największy wpływ na jakość i efektywność kształcenia w oparciu o modułowe programy. Przedstawiciele kadry pedagogicznej powinni podjąć następujące działania:

- zdobycie i ugruntowanie wiedzy w zakresie koncepcji kształcenia modułowego i zasad jego wdrażania - np. udział w dostępnych szkoleniach, warsztatach, korzystanie z publikacji i informacji poświęconych tej formie nauki zawodu.

- pogłębiona analiza możliwości wprowadzenia kształcenia modułowego w placówce – udział w konsultacjach z dyrektorami szkół oraz organami zarządzającymi i wspólne określenie możliwości dla wprowadzenia kształcenia modułowego w placówce uwzględniające: możliwości finansowania, posiadaną bazę infrastrukturalną i techno-dydaktyczną, zasoby kadrowe, specyfikę placówki i zawodu, w jakim planowane jest wdrożenie kształcenia modułowego.

- aktywne włączenie się w proces organizacji procesu nauczania - np. udział w przygotowaniu szkolnego programu nauczania, opracowaniu planu zajęć.

- promocja kształcenia modułowego wśród uczniów i ich rodziców – np. organizacja wspólnie z dyrekcją placówki spotkań informacyjno-promocyjnych dla kandydatów na uczniów i ich rodziców, a następnie organizacja spotkań informacyjnych dla osób rozpoczynających naukę w oparciu o modułowe programy nauczania. Należy się przy tym dokładnie upewnić, że przekazywane informacje zostały zrozumiane i przyswojone przez uczniów. Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie tzw. pakietów edukacyjnych dla uczniów, które powinny zawierać wszelkie istotne z punktu widzenia ucznia informacje dotyczące ścieżki kształcenia. Kształcenie modułowe należy przedstawiać jako przyjazne dla ucznia, kładąc nacisk na informowanie go, jakie umiejętności uzyska.

- kontrola jakości i efektywności kształcenia modułowego – np. bieżące zgłaszanie wszelkich uwag, trudności i problemów, cykliczna analiza wyników kształcenia uczniów, bieżąca ewaluacja programu nauczania pod kątem realizowanych treści oraz efektywności kształcenia.

  • Pracodawcy: grupa, która obecnie jest rzadko włączana w proces wdrażania kształcenia modułowego. Pracodawcy powinni się zaangażować w następujące obszary:

- wsparcie szkół pod względem wyposażenia w sprzęt, pomoce i materiały dydaktyczne;

- konsultowanie szkolnego programu nauczania, przekazywanych treści kształcenia, a także oczekiwanych efektów nauczania;

- włączenie się w proces dydaktyczny – udział przedstawicieli pracodawców w przekazywaniu wiedzy praktycznej, nie tylko w zakresie organizacji praktycznej nauki zawodu;

  • Uczniowie i ich rodzice: powinni przede wszystkim dokładnie zrozumieć ideę i przebieg kształcenia modułowego, ze szczególnym uwzględnieniem efektów jakie to kształcenie powinno przynieść.

 

Autorzy raportu

Agnieszka Morysińska: Kierownik projektu

Marzena Sochańska-Kawiecka: Ekspert ds. badań

Edyta Makowska-Belta: Ekspert ds. badań

Całość publikacji można znaleźć na: http://obserwatorium.mazowsze.pl

 

 

Badania w ramach Modułu Formy nauki zawodu na potrzeby Projektu Szkolnictwo zawodowe. Kondycja – Potencjał – Potrzeby II”

 

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego